Azoospyermiyaning zamonaviy ta'rifi va tasnifi
Muallif: Professor Dr. Zarifjon Murodov Jumaboyeviç, urolog-androlog
Byepuştlik bilan murojaat қilgan byemorlarning juda köp қismida azoospyermiya (ҳajmi normal bölgan eyakulyatda tirik yoki ölik spyermatozoidlarning topilmasligi) kuzatiladi. Uruғ taҳlilida buziliş mavjud bölagan byemorlarning esa 10-20%'ida kuzatiladi. Oxirgi yillarda byepuştlik bilan klinikalarga murojaat қilagan byemorlar soni ortmoқda va mos ravişda ularning içida azoospyermik bölganlari ҳam ortmoқda, şuning uçun ularni aloҳida guruҳlarga ajratiş va nazorat ostiga oliş eҳtiyoji syezila boşladi. Bu yerda, zamonaviy diagnostik asbobuskunalarni rivojlanişidan taşқari, bolalikda yoki voyaga yetiş davrida ximiyatyerapiya yoki radiotyerapiya olgan erkaklarning umrini uzayganligiga ҳam aҳamiyat byeriş kyerak böladi. Ötgan yillarimizda azoospyermiyalik byemorlarimizga byeradigan prognostik ma'lumotlarimiz xursand қiladigan emas edi. Ҳozirgi kunda ommalaşayotgan intratsitoplazmatik spyermotozoid inye'ktsiyasi (ICSI) soyasida bu guruҳ byemorlarning davosida juda katta odimlar otildi. Ayniқsa, avvallari spyermatogyenyezi izdan çiққan byemorlarga oid izlanişlar olib borilmas edi. Endigi kunda molukulyar biologiyani rivojlanişi va ba'zi ҳolatlarda irsiy faktorlar aҳamiyatini aniқlagaç bu guruҳ byemor soni va ularga tyegişli tyekşiruvlar soni ҳam oşib bormoқda.
Azoospyermiyani obstruktiv va nonobstruktiv қilib tasniflaş ҳozirgi kunda ҳam köp klinikalarda foydalanişiga қaramay, mavzuni töliқ yoritib byeraolmayotgandyek şuning uçun aloҳida Şarif (2000y) pryetyestikulyartyestikulyarposttyestikulyar dyeb guruҳlaşni ҳam tavsiya қildi. Lyekin bu ҳam ICSI örtaga çiққaç yetarli bölmayotgandyek şuning uçun yanada kyeng doirada izlanişlar olib borilişi kyerak. Қuyidagi jadvalda azoospyermiyalik byemorlar guruҳlari va şunga mos bölişi tavsiya қiliş mumkin bölgan davo variantlar byerilmoқda:
Azoospyermiya guruҳlari
Klinik byelgilar
Davo
Obstruktiv azoospyermiya
Vazektomiya
Ötkazilgan vazektomiya
moyaklar kattalaşişi Epididimda dilatatsiya
Vaz deferens agyeniziyasi
Epididim agyeniziyasi
Eyakulyat pH <7
MESA, PESA, TESA, TESE
Eyakulyator kanal disfunktsiyasi bilan boғliқ azoospyermiya
Eyakulyat ҳajmi < 1 ml
Қandli diabyet
Ryetropyeritonial limfektomiya
Қovuқ böyni xirurgiyasi
Spinal travma
Eyakulyatni siydikda işқorli aralaşmaga töplab IUI yoki IVF
Gipogonadotropik azoospyermiya
Kallman sindromi
Endokrinlogik
FŞ / LH pastligi
Gonadotropinlar yoki pulstilGnRHpompalari
Birlamçi tyestikulyar yetarsizligi
Idiopatik
Ximiyatyerapiya
Radiotyerapiya
Malignizatsiya
Kriptorxizm
Orxiopyeksi
Buralib қoliş
Tyepki orxiti
Kariotip özgarişi
Moyak atrofiyasi <13ml
Y gyeni mikrodyelyetsiyasi
TESE
____________________________________________________________________________
MESA oçiқ opyeratsiya va mikroskop yordamida epididim (moyak ortiғi)dan spyermatozoid oliş.
PESA– pyerkutan(tyerini tyeşib kiriş orқali) yöl bilan epididim (moyak ortiғi)dan aspiratsion yöl bilan spyermatozoid oliş.
TESA– pyerkutan (tyerini tyeşib kiriş orқali) yöl bilan moyaklardan aspiratsion yöl bilan spyermatozoid oliş.
TESE– mikroskop yordamida byevosita moyaklardan oçiқ opyeratsiya bilan spyermatozoid oliş.
IUI intrautyerin insyeminatsiya
IVF in vitro fyertilazatsiya
GnRH Gonadotropin-releasing hormone – gonadotropin işlab çiқartiruvçi garmon