Befarzandlikda Sperma (Urug') Hajmining ahamiyati

Avvallo Spermiogramma ko'rsatkichlari — “hukm” emas; u klinik kontekstda talqin qilinadigan oddiy biomarker deb qabul qilish kk. Ohirig chiqqan WHO(World Health Organisation) 6-nashr (2021y) aynan shunga urg'u bergan.

Aslida ham Bitta spermiogramma bilan erkakka ‘bepusht’ degan xulosa chiqarish — juda katta ilmiy xatodir.

Endi aslida — “Spermiogramma nima va u nimani o‘lchaydi?” degan savolga javob beraylik.

• Spermiogramma: ejakulyatning hajmi, konsentratsiya, umumiy son, harakat, morfologiya, tirikligin, pH, leukotsitlar va h.k ko'rsatadigan tekshiruv hulosasidir.
• Spermogarmma otqazishdan maqsad: “fertil/fertil emas”ni kesib tashlash emas balki shu bizga farzand umidida kelgan juftlarni fertillik potensialini baholash iboratligini unutmasligimiz kerak.

Undan tashqari : “Fertil bo‘lish — faqat sperma emas: ayol omili + vaqt + jinsiy aloqalar soni, chastotasi + ovulyatsiya + tubal faktor + yosh” degani hamdir.

Endi WHO 2010 vs WHO 2021: raqamlar va ularning ma’nosiga to'xtalib o'taman.

Bu yerdagi Muhim jihati: WHO “reference limits” — bu fertil populyatsiyaning 5-percentili, ya’ni “buni past bo‘lsa bo‘ldi san bepushtsan ” degani emas ayniqsa WHO 6th nashr bunga yanada urg'u bergan.

sodda qilib ko'rsatsam:

• Hajm: 2010 ≈ 1.5 ml → 2021 ≈ 1.4 ml (reference)
• Konsentratsiya: 2010 ≈ 15 mln/ml → 2021 ≈ 16 mln/ml
• Umumiy harakatchanlik va progressiv harakatchanlik: WHO 6-nashrda metodika va kategorizatsiya qayta kuchaytirilgan.

1.   Quyidagi rasmda Eyakulyatni hajmi qaerlardan kelib chiqishligi haqida rasm keltirilgan.   

Spermani hajmini hosil qiladigan suyuqliklar manbalari va nisbatlari jadvali

Manba

O‘rtacha ulush

Seminal vezikulalar

60–70%

Prostata

20–30%

Testis + epididimis

2–5%

Bulbouretral bezlar

juda kam

Agar Polispermiya - Hajm yuqoribo‘lsa nimalar haqida o‘ylash kerak:

klinik amaliyotda sperma hajmining yuqoriligi (ko‘pincha >6 ml) ko‘pincha fiziologik yoki texnik sabab bilan bog‘liq bo‘ladi. Ammo patologik holatlar ham mavjud.

Quyida andrologik tashxis uchun haqiqiy kasalliklarni patofiziologiyasi bilan beraman.

Sabablari

1-Vezikulit, prostatit (yallig’lanish)

2-Androgenik giperstimulatsiya

Kam uchraydi, lekin nazariy va klinik kuzatiladi:

• Ekzogen testosteron / androgenlar
• Androgen reseptor stimulyatsiyasi ortishi

3- Jinsiy yo‘l bn yuqadigan infeksiyalar (subklinik ham bo‘lishi mumkin)

Ayniqsa:

• Chlamydia
• Mycoplasma
• Ureaplasma

4- Avtonom nerv tizimi disfunktsiyasi

Ejakulyator refleks regulyatsiyasi buziladi.

• Ayniqsa Parasempatik nerv ustunligida

Bu holatda NIMA QILISH KERAK???

• Sekretor bezlar ortiqcha stimulyatsiyasi sababini aniqlash kerak.

·      Ko‘pincha kasallik deb o‘ylangan holatlar aslida:

·      ❌ Uzun abstinensiya

❌ Pre-ejakulyat qo‘shilishi

❌ Siydik aralashishi

❌ Namuna yig‘ish xatosi

·      Shuning uchun har doim:

·      👉 kamida 2 marta semen analysis

👉 abstinensiya standartlashtirilgan 2kun norma!

Sperma hajmining kamligi (hypospermia) —

odatda <1.4 ml (WHO 2021 reference limitidan past) bo‘lsa klinik ahamiyatli deb baholanadi. Muhim jihat: bu ko‘pincha spermatogenez muammosi emas, balki ejakulyator yo‘llar yoki sekretor bezlar funksiyasi buzilishi belgisi deb hisoblanadi.

ASOSIY SABABLARI:

1- Ejakulyator kanal obstruksiyasi (eng muhim organik sabab)

Mexanizm

Seminal vezikula (urug pufakchasi) sekreti uretraga chiqolmaydi → hajm keskin kamayadi.

Sabablar

• Tug'ma atreziya yoki stenoz
• Kistalar (Müllerian duct, utrikulyar kista)
• Postinfeksion fibrozlar
• Prostata jarrohligi asorati

Laborator belgilar

✔ Hajm ↓

✔ Fruktoza ↓ yoki yo‘q

✔ pH past yoki normaldan past

✔ Sperma konsentratsiyasi normal yoki ↓

Buni aniqlashning oltin standart tekshiruvi - TRUS hisoblanadi.

2- Retrograd ejakulyatsiya

Mexanizm

Ejakulyat siydik pufagiga ketadi, tashqariga chiqmaydi.

Sabablar

• Diabetik neyropatiya
• Prostata operatsiyalari
• Alfa-blokatorlar (tamsulosin)
• Qovuq bo'yni yetishmovchiligi

Bemorda

✔ juda kam suyuqlik (urug') ajratish, Hajm juda kam yoki “quruq orgazm”

✔ Posteyakulyator siydikda spermatozoidlar-labaratoriyada har safar siydikni toplash standart hisoblanadi, Qo'qon shahar, "Hospital ZM" klinikasi 2019yildan beri bu tekshiruvni uzluksiz qilib keladi.

3-Seminal vezikula (urug' pufakchasini) ageneziyasi yoki gipoplaziyasi

Mexanizm

Asosiy suyuqlik manbai rivojlanmagan → hajm kichik.

Ko‘pincha birga keladi:

• Vas deferens ageneziyasi
• CFTR gen mutatsiyasi (CBAVD)- qol bn korikda oddiy palpatsiyada aniqlash mumkin

Laborator belgilar

✔ Hajm ↓

✔ Fruktoza yo‘q

✔ pH past

4-Androgen yetishmovchiligi (hipogonadizm)

Mexanizm

Androgenlar seminal vezikula va prostata sekretsiyasini stimulyatsiya qiladi.

Testosteron past → sekret kamayadi.

Belgilar sperma hajmi kamligi bilan birga klinikasida buni bemor bn suhbat paytida aniqlaymiz

✔ Libido pasayishi

✔ Testis kichrayishi

✔ Sekretor bezlar faolligi ↓

5-Qisqa abstinensiya (eng ko‘p uchraydigan “fiziologik” sabab)

Seminal vezikula to‘lishga ulgurmaydi. 24 soatdan oldin topshirilsa agar shubhalansa qayta spermogaramma 2-7kun orasida topshirish

6-Namuna yig‘ish xatosi (laborator muammo)

Juda muhim va tez-tez uchraydi.

✔ Birinchi fraksiya yo‘qotilgan

✔ Idish noto‘g‘ri ishlatilgan

✔ To‘liq ejakulyatsiya bo‘lmagan

👉 Birinchi fraksiya spermatozoidlarga eng boy va hajmning muhim qismi.

7-Nevrologik kasalliklar

Ejakulyatsiya refleksi buziladi.

·      Orqa miya shikasti

·      Multiple sclerosis

·      Diabetik neyropatiya

8-Dorilar

·      Alfa-blokatorlar

·      Antidepressantlar

·      Antipsixotiklar

Ejakulyator refleksni susaytiradi.

Amaliy ko'rsatma beraman:

ANDROLOGIK DIAGNOSTIK ALGORITM

Agar hajm <1.4 ml bo‘lsa:

1. Abstinensiya tekshirilsin

2. Takroriy spermiogramma

3. Fruktoza testi

4. pH

5. Postejakulyator siydik analizi

6. TRUS

7. Gormonal profil (T, FSH, LH)

Topilgan kasaliklarni davolash boshqa maqolalarimizni mavzusi hisoblanadi, keyingi maqolada spermagrammadagi spermatozoidlarni soni haqida boladi.

Umumiy tavsiyalariim:

1 dona noto‘g‘ri talqin — yillar davomida noto‘g‘ri davolanishga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun bilim — bu diagnostikaning yarimi.

Agar siz ham sog‘lig‘ingizni tushunib boshqarishni istasangiz — hozirdan bizi turli ijtimoyi tarmoqlarda kuzating, obuna boling.

Bu maqolada Siz hozirgi kunda andrologiyada eng noto‘g‘ri tushuniladigan tekshiruvlardan birini ilmiy asosda o‘rgandingiz.