«Nozik mavzu, murakkab mavzu» – şifokor-androlog bilan suhbat

Zarifjon Murodov 1978 yilda Farğona viloyati, Özbyekiston tumanida tuğilgan. 2005 yilda Toşkyent Tibbiyot akadyemiyasini tamomlagan, 2005–2007 yillari Toşkyent vraçlar malakasini oşiriş institutida, profyessor A.A. Ğaybullayev qöl ostida klinik ordinatura va 2008–2011 yillari şu yerda aspiranturada öqigan.

2008 yil Turkiyaning Istanbul univyersityetida Andrologiya kursini tamomlagan. 2009 yildan boşlab har yili turli xalqaro konfyeryentsiyalarda ma'ruzalar qilib kyeladi. 2009 yildan buyon Özbyekistonda birinçi bölib www.andrology.uz saytini oçib, byemorlarga özbyek tilida masofadan maslahatlar byerib kyelmoqda. Kyeyinçalik şu nomli tyelyegramda va YouTube tarmoğida xalqimizga tibbiy andrologik mavzularda taqdimotlar qilib kyeladi.

• Oilada farzandsizlikka köproq kim sababçi, ayollarmi yoki erkaklar?
• Qanday holatga byepuştlik dyeb baho byeriladi?
• Şifokorga qilingan murojaat qay darajada sir saqlanadi?

— Zarifjon, kyeling ozgina kiriş qismi qilsak – andrologiya özi nima va u fan sifatida qaçon paydo bölgan?

— Andrologiya sözi yunonça «andros» – erkak va «logos» – fan sözlaridan iborat, ya'ni erkaklar haqidagi fan dyeyiş mumkin. Lyekin androloglar butun dunyoda, asosan, uç yönalişda izlaniş olib borib, byemorlarni davolaşadi:

1. Oiladagi erkaklar sababli byepuştlik;
2. Erkaklarning jinsiy muammolari;
3. Bizda murojaat kam bölsa ham, ayollarning jinsiy muammolari.

Tarix jihatidan eramizdan 4000 yillar oldingi papiruslarda ilk andrologik byelgilarni köriş mumkin.

— Asosan qaysi kasalliklar bilan sizga murojaat qilişadi?

— Buni ikki xil tartibga soliş mumkin, birinçi yoş böyiça, ikkinçisi uylangandan kyeyingi davr böyiça; birinçi – öğil bola tuğilgaç, jinsiy a'zolarning öz örnidaligi, ölçami kiçikligi, ortda qolişi, voyaga yetiş davrida varikotsyelye, siydik yöllari infyektsiyalari (prostatitlar – davosi bor; oldingi tibbiyotda davosiz dyeb singdirilgan kasallik) barça yoşda kyelavyeradi; ikkinçi – uylangandan kyeyingi davrda. Şuni aytib ötişim kyerak, biz bir nyeça yil oldin oila markazi bilan oila qurayotgan yoşlarga, myen faqatgina yigitlarga, aynan nikoh kyeçasi va kyeyingi davrlarda oiladagi erkak kişining, otalik vazifalarini byepul ma'ruza qilişni taşkil qilganmiz, afsuski, bu işlar karantin sababli şu kunlarda töxtab qoldi.

Nikoh kyeçasidagi muammolardan boşlab homiladorlik kuzatilmasligi bilan erkaklar murojaat qilişadi, yoş ötib borgan sari eryektil disfunktsiya (impotyentsiya), erta böşaniş, yoşga mos erkak gormoni pastlaşi va hokazo kasalliklar bilan murojaat qilişadi.

— Oila tamali erkak va ayoldir, kuni kyeça Soğliqni saqlaş vazirligi tomonidan ayollardagi baçadon böyini saratoni va kökrak byezi saratoni köpayişining oldini oliş böyiça mamlakatimizda bir qator tadbirlar ötkazildi, bu borada sizning fikringiz qanday?

— Aslida, şu kasallikning oldini oliş, kamaytiriş asosida erkaklarni davolaş yotadi. Lyekin jamiyatda erkaklar kuçli jins bölgani uçun ularning kasalliklari, ularning ham dardi bölişi mumkinligi, zaif tomonlari mavjudligini hyeç kim inobatga olmaydi, ular androloglar bilan intyegratsiyalaşgan holda işlaşi kyerak, soğlom erkak soğlom jamiyat tayançi, aslida, biz erkaklarni har tomonlama soğlomlaştirsak, ayollarni ham soğlomlaştirgan bölamiz.

— Byepuştlikka bugungi kunda köproq qaysi jins vakillari sababçi bölişyapti? Şunga oid statistika örganilganmi?

— Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti ma'lumotlariga köra, oiladagi byefarzandlikka 50 foiz erkaklar va 50 foiz ayollar sababçi dyeyiladi. 2019 yilda ifodalaş şakli özgardi - 1/3 erkak muammolari, 1/3 ayollardagi muammolar, 1/3 har ikkisidagi muammolar sababli dyeyila boşlandi.

Umuman olganda, oilalar himoyalanişlarsiz hayot kyeçirişganda 1 yil içida homiladorlik kuzatilmasa, byepuştlik dyegan taşxis qöyiladi. Buning sababi birinçi 3 oyda 25 foiz oilada, 6 oyda 50 foiz oilada, 1 yilda 90 foiz oilada, har ikki taraf ham soğlom bölsa, homiladorlik kuzatiladi. Şuning uçun butun dunyoda bir yildan kyeyin murojaat qiliş kyerak dyeyiladi. Lyekin özbyeklar bolajon xalq, myen 3–5 oyda homiladorlik kuzatilmadimi, profilaktik körik maqsadida andrologga uçraşiş kyerak, dyeb hisoblayman.

Özini soğlom dyeb hisoblab yurgan erkaklarning taxminan 15 foizining oilasida uylanişdan kyeyin homiladorlik kuzatilmaydi.

Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining 1995 yildagi standarti hali ham özgargani yöq, unga köra bir oilada homiladorlik kuzatilmayotgan bölsa, birinçi qadam, birinçi şart – erkak kişini tyekşiriş; sababi oddiy, tyez va arzon yöl, agar muammo çiqmasa, kyeyin ayollar bilan byemalol şuğullansa bölavyeradi.

— Sohangiz nozik, hamma ham dardini aytib bora olmaydi. Şifokorga qilingan murojaat qay darajada sir saqlanadi?

— Byemor haqidagi ma'lumotlar töliq sir saqlanadi va faqat sudning ajrimiga köra taqdim qilinişi mumkin. Umuman, sohamiz vakillari bu masalaga jiddiy qaraşadi. Byemorni öylagan va özini hurmat qilgan şifokor bu masalada sir saqlaşi şart. Şaxsan özim voyaga yetgan byemorning roziligisiz hatto uning ota-onasiga ham ma'lumot byermayman.

— Kun.uz saytining «Soğlom hayot» tyelyegram kanalida sohangizga oid qisqa savol javoblar taşkil qiliş taklifiga qanday qaraysiz?

— Suhbatingizga bajonidil rozi bölganim sababi ham aslida şu, bundan faqat xursand bölaman. Sababi, bizda bu muammolar bilan şifokorga murojaat qiliş hanuz uyat hisoblanadi va vaqt ötkazib yuboriş asoratlarga olib kyelişi mumkin. Maslahatlarim bilan kimningdir salomatligiga hissa qöşa olsam, xalqimiz duo qilsa bas.