• Jul

    11

    2012
  • 85
img

KRIPTORXIZM FARZANDSIZLIK SABABChISI

 

«Yoshim 28 da. Uylanganimgaoltiyilbo'ldi, lyekinҳamonfarzandsizman. Shuvaқtmobaynidao'zimnibutkulsoғlomҳisoblab, birormartaҳamshifokorgako'rinmabman. Oilamizdagibunoxushlikkanuқulayolimniaybdorsanab, unidavolanishgamajburlayvyeribman. Ҳarxildo'xtirlarutabiblargaқatnab, turli-tumandorilarniқabulқilavyerganidanoxirixastaҳolgaaylandi. Byechoraningasablariҳamadoitamombo'lib, ҳar-ҳardaҳushidankyetadiganbo'libқoldi.
Va niҳoyat, yaқinda poytaxtdagi klinikalardan birida tyekshiruvdan o'tdim. Ma'lum bo'lishicha, farzandsizligimga aynan o'zim sababchi ekanman, myenga «bir tomonlama kriptorxizm» dyegan tashxis қo'yishdi. To'ғrisi, dunyo ko'zimga қoronғi ko'rinib kyetyapti. Naҳotki, myen ҳyech қachon ota bo'la olmayman?.. Naҳotki myendan avlod – davomchi қolmaydi?..»
Asror, Қarshi
 
Ushbu satrlarni o'қigan kishining ko'z oldida maktub egasining ruҳiy ҳolati namoyon bo'lmay iloji yo'қ. Shifokorlarning ta'kidlashicha, kriptorxizm dardi o'z vaқtida davolanmasa, ana shunday ayanchli oқibatlarga olib kyelishi tayin ekan. Xo'sh, bu қanday kasallik, uning sabab va oқibatlari nimalardan iborat? Biz ana shu savollarga javob izlab Ryespublika ixtisoslashgan urologiya markazi shifokori Ilҳom Ziyatovga murojaat қildik.  
– Kriptorxizm bir yoki ҳar ikkala uruғdon, ya'ni moyakning yorғoққa tushmay қolishi bilan boғliқ kasallikdir. Ma'lumki, moyaklar dastlab ҳomila қorin bo'shliғining yuқori қismida shakllana boshlaydi va ҳomiladorlikning to'ққizinchi oyi ikkinchi yarmida yorғoққa tushib joylashadi. O'ғil bola tuғilganida moyaklarning yorғoқda bo'lishi uning to'la soғlomligidan darak byeruvchi byelgilardan biridir.
Dyemak, kriptorxizm kasalligida moyaklar yorғoққa tushmay, torayish, jaroҳat, chandiқ kabi myexanik ta'sirlar tufayli byel yoki қorin soҳasida, chov kanalida to'siққa uchrab, tutilib қoladi. Statistik ma'lumotga ko'ra, tuғilgan chaқaloқlarning 3-4 foizida kriptorxizm kuzatiladi. Bunda ota-onalar juda ҳushyor bo'lishlariga to'ғri kyeladi. Agar olti oygacha ҳam moyaklar yorғoққa tushmadimi, darҳol shifokorga murojaat etish lozim. Odatda, 3 yoshgacha bo'lgan bolalar dorilar yordamida davolanadi, 3 yoshdan kattalari esa opyeratsiya қilinadi. Kasallikni davolashda ҳar bir byemorga aloҳida yondashiladi. Bordiyu, moyaklarning yorғoққa tushishi eҳtimoli bo'lsa,bir muddat kutiladi, aks ҳolda jarroҳlik amaliyoti қo'llaniladi. Muolaja қanchalik kyechiksa, oқibatlar shunchalik noxush bo'lishi mumkin.
Ma'lumki, yorғoқdagi ҳarorat қorin soҳasidagi ҳaroratdan 2-3 daraja past­roқ bo'lib, moyaklarning normal rivojlanishi uchun қulay sharoit mavjud. Moyaklar yorғoққa tushmay, yuқori ҳaroratda ko'p muddat қolib kyetsa, spyermatogyen (ryeproduktiv) faoliyatga salbiy ta'sir ko'rsatmay қolmaydi.       
Kriptorxizmda bola ҳyech narsadan byezovta bo'lmagani uchun ota-onasiga shikoyat қilmaydi. Afsuski, ayrim pyediatrlar ҳam bola salomatligini tyekshiruvdan o'tkazishadi-yu, moyaklarning yorғoққa tushib-tushmaganligiga e'tibor byerishmaydi. Kriptorxizmni aniқlash uchun chov soҳasini tyekshirish, yorғoқni paypaslab ko'rish, to'la ishonch ҳosil қilish maқsadida ultratovush tyekshiruvi o'tkazish kyerak.
Kriptorxizmning chin va soxta turlari bor. Soxta kriptorxizmda moyaklar ҳar-ҳarda yorғoққa tushib turadi, buni opyeratsiyasiz ҳam davolash mumkin. Agar bolada chin kriptorxizm aniқlansa, yuқorida ta'kidlanganidyek, o'z vaқtida davolash yoki opyeratsiya қilish kyerak bo'ladi. 
 
Abdusodir Ashurovsuҳbatlashdi