• Feb

    02

    2011
  • 517
img

Uruғ taҳlili – Spyermogramma - Spermogram

 

Spyermogramma – erkak maniysi (spyerma, eyakulyat) ni mikroskop ostida tyekshiruvidir.Bu tyekshiruv erkaklarning ҳomilador қilaolishini ko'rsatuvchi asosiy va yagona taҳlildir. Ammo shunga ҳam e'tibor byerish kyerakki taҳlilning normaga mos tushmasligi erkakning byepushtligi ҳaқida to'liқ, ishonarli ma'lumot byermaydi. Taҳlilning normadan farқ қilishi faқatgina ҳomiladorlik eҳtimolini kamaytiradi xolos. Ҳar қanday natija bo'lsa ҳam to'liқ byepusht dyeya olmaymiz. Xulosani faқatgina boshқa yordamchi tyekshiruvlar bilan shifokor aytaoladi.

 
Tyekshiruvga tayyorlanish
Natijani ishonchli va to'la ma'lumotga ega bo'lishi uchun қuyidagicha tayyorlanish kyerak:
1. Bir nyecha kun jinsiy parҳyez, ya'ni ҳyech қanday yo'l bilan maniy chiқmasligi kyerak. Turli adabiyotlarda turli fikrlar bo'lishi mumkin lyekin ko'pchilik mutaxassislar uruғ topshirish uchun 3-5 kun jinsiy parҳyez bo'lishi kyerakligini tavsiya қilishadi. Yana shunday fikr borki tabiiy bo'lishi uchun odatdagi jinsiy ҳayoti orasi қanday bo'lsa shunday jinsiy parҳyez қilish kyerak dyeydiganlar ҳam bor.
2. Xuddi shu kunlarda spirtli ichimliklar ichish, turli dori pryeparatlar қabul қilish, ko'p miқdorda kofyein қabul қilish ҳam ta'қiқlanadi.
3. Shu kunlarda yuқori ҳaroratli muolajalarda - sauna, қaynoқ vannalar, dushlar, solyariy, қuyosh vannalaridan tiyilish kyerak.
Odatda kamida ikki marta uruғ taҳlili o'tkazilishi kyerak va shuni unutmaslik kyerakki ikkinchisi uchun ҳam aynan birinchisi kabi tayyorgarlik kyerak va ikkalasini ҳam o'zingiz ishonib borgan labarotoriyada tyekshirishlishi shart.
 
Tyekshiruv matyerialini olish usullari
Labaratoriyaga masturbatsiya yo'li bilan chiқarilgan butun eyakulyatni byeriladi. Eyakulyat, albatta labarotoriyada maxsus xonada oғizi kyeng idishga topshirishlishi shart. Ba'zi labaratoriyalar қiladigan pryezyervativdagi, uydan olib kyelingan eyakulyatlarni қabul қilish orқali juda ҳam ko'p xatolar va noto'ғri natijalar uchramoқda.
 
Taҳlil қilish tyexnikasi
Eyakulyat avvalo tashқi ko'rinishi bilan baҳolanadi so'ngra mikroskop ostida tyekshirilishi boshlanadi.
Natijalarnitaҳlilivaaҳamiyati (WHO Laboratory Manual for Human Semen and Sperm-Cervical MucusInteraction (5th edition)-2010)
 
Eyakulyat ҳajmi
Normada: 1.5 (1.4–1.7)ml.
Yuқoridagi ko'rsatkich minimal bo'lib ҳajmning bundan ҳam kamayi shieyakulyatning transportida nuқson borligidan darak byeradi. Avvalo eyakulyatni to'ғribarchasini to'planganligiga e'tibor byerishi kyerak. Olingan matyerial shunda ҳam kam ҳajmga ega bo'lsa bu jinsiy byezlar faoliyatini izdan chiққanligi yanada ko'proқ yo'lda blok(to'siқ)  borligi ҳaқidagi fikrga to'xtalish kyerak bo'ladi. Ҳajmni oshib kyetishda ko'proқ yalliғlanish jarayonlarini o'rni kattaroқ (prostatit va vyezikulit).
 
Rangi
Normada: oқ, kulrang, sarғish.
Rangining қizarishi yoki қo'nғir tus olishi spyermaga қon қo'shilganligidan xabar byeradi. Bu ҳolat odatda jinsiy a'zolar travmalaridan so'ng, surunkali vyezikulit, kalkulyez prostatit kuzatiladi.
 
RN
Normada: ≥7,2.
rN ning past bo'lishi odatda uruғ pufakchasini agyenyeziyasida, ko'tarilishi odatda yalliғlanish jarayoniga boғliқ bo'ladi.
 
Suyulish vaқti (Vryemya razjijyeniya)
Normada: 5-60 minut.
Eyakulyat chiқishida suyuқ ҳolda bo'ladi va қisқa vaқtda syeminogyelin protyeynni ta'sirida koagulyatsiya ro'y byeradi. Ma'lum vaқtdan so'ng prostatadan ishlab chiқariladigan enzimlar (asosiysi PSA) ta'sirida suyuladi. Suyulish vaқtini uzayishi ko'pincha surunkali prostatit va vyezikulit natijasidir. Suyulish vaқtini uzayishi spyermatozoidlarni kuchini erta yo'қolishiga olib kyeladi, ya'ni қinning kislotali muҳitida uzoқ қolib kyetadi. Bu ko'rsatkich ҳomiladorlikka to'ғridan to'ғri ta'sir қiladi.
 
Yopishқoқligi (Vyazkost spyermы)
Yopishқoқligi maxsus igna yoki pipyetka yordamida cho'ziluvchanligini baҳolash orқali byelgilanadi. (+) 0,5-1sm normada tomchi tomchilab oқishi kyerak, ( ++ ) 2-4smgacha cho'zilib cho'zilib tushadi. (+++) 4smdan uzaydi. Yopishқoқlikni uzayishi ko'pincha surunkali prostatit va vyezikulit natijasidir. Suyulish vaқtini uzayishi spyermatozoidlarni kuchini erta yo'қolishiga olib kyeladi, ya'ni қinning kislotali muҳitida uzoқ қolib kyetadi. Bu ko'rsatkich ҳomiladorlikka to'ғridan to'ғri ta'sir қiladi.
Spyermatozoidlar kontsyentratsiyasi
Normada: 15 (12-16) mln/ml dan ko'p bo'lishi kyerak.
Spyermatozoidov miқdorining kamayishiga oligozoospyermiya dyeyiladi. Spyermatozoidning miқdori va sifati to'ғridan to'ғri moyaklarning funktsiyasi ҳaқida ma'lumot byeradi. Albatta bunga ta'sir қiluvchi bir nyecha faktorlar bor bulardan ba'zilari gormonlar, mavjud yoki o'tkazilgan yalliғlanish jarayonlari, toksik ta'sirlar, spyermatogyen epityeliy ҳolati, modda almashinuvi va ҳakazolardir.
Ba'zi laboratoriyalar polizoospyermiya – spyermatozoidkontsyentratsiyasini 120 mln/ml ko'pligi dyeb ҳisoblashadi. Ҳar қanday o'zgarish bo'lgan taқdirda ҳam byemorlar urolog – androlog bilan doimiy aloқada bo'lishlari kyerak.
 
Spyermatozoidlar miқdori
Normada: eyakulyatda 39 (33-46) mln.dan ko'p bo'lishi kyerak
Spyermatozoidlarning ҳarakatchanligi
Spyermatozoidlarning ҳarakatchanligi spyermogrammaning juda muҳim қismlaridan biridir. Lyekin o'zi aloҳida ҳyech қanday қiymatga ega emas, ya'ni urologlar va shuningdyek byemorlar orasida tarқalgan faқatgina nyecha foiz aktivligini aytishning ҳyech қanday қiymati yo'қdir. 2010 yildan yana ҳarakatchanlikni uchta guruҳga bo'lib ko'rish tavsiya etildi.
Aktiv ҳarakatchan(PR) > 32 (31–34)%
Ҳarakatchan(NP) > 8(7–9)%
Ҳarakatsiz ¬– 0
Normada:  umumiy aktivlik (Total motility (PR+NP, %)) 40 (38–42)%
Spyermatozoidlarning aktivligini kamayishiga astyenozoospyermiya dyeyiladi. Sabablari juda ko'pdir– eng ko'p sababi varikotsyelye bo'lib undan tashқari turli yalliғlanish kasalliklari, moyaklarga yuқori ҳarorat, toksik ta'sirlari ҳam bo'lishi mumkin.
 
Spyermatozoidlarning morfologiyasi
Bu ko'rsatkich normal shaklga ega bo'lgan va ҳomiladorlik potyentsialiga ega bo'lgan spyermatozoidlar miқdorini ko'rsatadi.
Normada: > 4(3–4)%.
Morfologiyasi buzuқ bo'lgan spyermatozoidlarni sonini oshishi tyeratozoospyermiya dyeyiladi.Morfologiyaga toksik, infyektsion va erkakning yashaydigan ekologiya muҳitining ta'siri juda kuchli.
 
Spyermatozoidlarningtirikligi (Vitality (live spermatozoa, %))
Bu ko'rsatkich ҳam juda muҳim bo'lib ba'zi labaratoriyalarning byeradigan ҳarakatchan spyermatozoidlarning yiғindisidan iborat emas bu juda ҳam katta xatodir. Chunki byemorga kyeyingi bosқichda қanday yondashishni byelgilab byeradigan va ҳomiladorlikka to'ғridan to'ғri ta'sir қiladigan muҳim omildir.
Normada: > 58 (55–63) %.
Tirik spyermatozoidovlarning sonini kamayishi nyekrospyermiya dyeyiladi. Kyeltirib chiқaridigan faktorlar orasida avvalo radiatsionn, toksik yoki yuқori ҳaroratning moyak to'қimasiga ta'siri turadi. Ba'zi ҳolatlarda infyektsion kasalliklar va kuchli stryess nyekrospyermiyani chaқirishi mumkin.
 
Spyermatogyenyez xujayralari
Bu spyermatogyen epityeliyadan to'kilgan ҳujayralardir.
Normada: 2%gacha.
Ko'tarilib kyetishi to'қimani zararlanganligidan (yalliғlanish, infyektsion) darak byeradi.
 
Agglyutinatsiya
Agglyutinatsiya – spyermatozoidlarning bir biri bilan yopishib қolishi.
Normada: Kuzatilmaydi.
Agglyutinatsiyaning paydo bo'lishi va ҳaddan ziyod ko'pligi organizmdagi autoimmun yalliғlanishlardan xabar byeradi. Agglyutinatsiya o'z-o'zidan va to'ғridan to'ғri ҳomiladorlik ko'rsatkichini pasaytiradigan ko'rsatkichdir.
 
Lyeykotsitlar
Normada: <1mln/ml (3-4 ko'rish maydonida).
Miқdorining oshishi o'tkir yoki surunkali yalliғlanish jarayonlarining mavjudligini ko'rsatadi.
 
Eritrotsitы
Normada: kuzatilmaydi.
Eritrotsitlarni paydo bo'lishi travma, jinsiy a'zolarning o'sma kasalliklari, prostata toshlari,surunkali prostatit yoki vyezikulit, kollikulitlardan darak byeradi. Ҳomiladorlikka ta'sir bo'lmasa ҳam kichik tos soҳasidagi muҳim kasalliklarni darakchisi ҳisoblanadi.
 
Amiloid tanachalari
Prostata byezida maxsus ishlab chiқariladigan tanachalardir.
Normada: kuzatiladi.
Kuzatilmasligi prostata byezidagi o'zgarishlardan darak byeradi.Ҳomiladorlik ko'rsatkichiga ta'sir қilmaydi.
 
Lyetsitin donachalari
Lyetsitin donachalari prostata byezida ishlab chiқariladi.
Normada: kuzatiladi.
Kuzatilmasligi prostata byezidagi o'zgarishlardan ko'pincha uzoқ muddatli surunkali yalliғlanishlardan darak byeradi. Ҳomiladorlik ko'rsatkichiga ta'sir қilmaydi.
 
Shilliқ
Normada: bo'lmaydi yoki juda kam miқdorda.
Ko'payib kyetishi kuchli yalliғlanishdan darak byeradi.
 
Қo'shimcha ba'zi ko'rsatkichlar:
MAR tyest < 50%
Immunobead test (motile spermatozoa with bound beads, %) < 50
Rux(Zn) (μmol/ejaculate) > 2.4
Fruktoza (μmol/ejaculate) > 13
Nyeytralglukoksida (mU/ejaculate) > 20
____________________________________________________________
MAR = Mixed antiglobulin reaction;
PR = progressive;
NP = non-progressive